Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng trong phát triển khoa học – công nghệ khi Thành phố triển khai Đề án hình thành và phát triển các Trung tâm Nghiên cứu Xuất sắc (CoE). Chủ trương này được đặt nền tảng trong các Nghị quyết 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Nghị quyết 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hồ Chí Minh, qua đó khẳng định vai trò tiên phong của TP.HCM trong việc thí điểm cơ chế đặc thù của quốc gia, đồng thời xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những trụ cột ưu tiên. Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân Thành phố đã ban hành Quyết định số 5721/QĐ-UBND ngày 11/12/2023 phê duyệt Đề án CoE, mở ra hành lang thể chế mới nhằm kiến tạo những trung tâm nghiên cứu có năng lực cạnh tranh quốc tế và tháo gỡ các điểm nghẽn lâu năm trong cơ chế phát triển khoa học – công nghệ công lập.

Đề án được thiết kế theo phương thức đầu tư dựa trên năng lực và triển vọng của tổ chức, yêu cầu đơn vị đăng ký phải xây dựng lộ trình phát triển trong 5 năm với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng, như: số lượng công bố quốc tế, sáng chế hoặc giải pháp hữu ích, sản phẩm KH&CN được công nhận, hoạt động chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế và kế hoạch phát triển nhân lực chất lượng cao. Những tiêu chí như tối thiểu 10 bài báo WoS/Scopus mỗi năm hoặc tối thiểu 5 sáng chế trong chu kỳ 5 năm phản ánh kỳ vọng của Thành phố về việc hình thành các nhóm nghiên cứu đủ mạnh, có khả năng tạo ra sản phẩm khoa học – công nghệ có giá trị. Cùng với hệ tiêu chí này, Đề án thiết lập cơ chế hỗ trợ vượt trội như: thu nhập bổ sung cho các thành viên tham gia nhóm nghiên cứu từ 30 triệu đến 120 triệu đồng/tháng, đầu tư chiều sâu cho cơ sở vật chất – phòng thí nghiệm, hỗ trợ chương trình nghiên cứu trung – dài hạn và đặc biệt là cơ chế giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu tự động, không bồi hoàn. Quy trình xét chọn, đánh giá và kiểm toán được thực hiện theo chuẩn quốc tế, bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả trong triển khai.

Sau 02 năm khởi động Đề án CoE, tháng 6 năm 2025, trong đợt xét chọn đầu tiên, INOMAR – Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu Cấu trúc Nano và Phân tử thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM – đã trở thành đơn vị tiên phong được phê duyệt tham gia Đề án. Thành phố đánh giá cao năng lực tích lũy của INOMAR qua nhiều năm, đặc biệt trong nghiên cứu vật liệu nano, vật liệu xốp tiên tiến phục vụ lĩnh vực y sinh, năng lượng và linh kiện công nghệ cao. Kết quả nghiên cứu về nano silica xốp làm chất mang dược chất kháng ung thư gần đây là minh chứng tiêu biểu cho khả năng ứng dụng của công nghệ nano trong y học, đồng thời thể hiện rõ các tiêu chí mà CoE hướng tới, như: tính mới, tính ứng dụng và khả năng hội nhập quốc tế.

 

 

Sau INOMAR, hệ sinh thái công nghệ cao của Thành phố ghi nhận thêm một bước tiến quan trọng khi Trung tâm nghiên cứu triển khai (SHTP Labs) – đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM được lựa chọn tham gia Đề án. Với nền tảng phòng thí nghiệm hiện đại, Trung tâm đang phát triển CoE trong lĩnh vực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tập trung vào vi mạch, công nghệ sinh học, vật liệu mới, AIoT và robot. SHTP Labs đã từng bước xây dựng được năng lực triển khai phù hợp với định hướng chiến lược của Thành phố về công nghệ lõi.

 

 

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Công nghệ Sinh học TP.HCM (HCMBIOTECH) đang nắm bắt cơ hội để gia tăng năng lực và vị thế thông qua việc xây dựng hai nhóm nghiên cứu mạnh tham gia Đề án CoE, đó là: nhóm nhiên cứu “Nghiên cứu ứng dụng công nghệ bức xạ chế tạo vật liệu mới phục vụ bảo vệ và chăm sóc sức khỏe” và nhóm nghiên cứu “Ứng dụng công nghệ gen trong chọn tạo giống cây, con và phát triển sản phẩm sinh học nâng cao năng suất, chất lượng nông sản Việt Nam”.
 

Quang cảnh buổi xét duyệt dự án đăng ký tham gia CoE của Trung tâm CNSH
 - Tháng 12 năm 2025

 

Việc chuyển từ mô hình thực hiện đề tài đơn lẻ sang phát triển các chương trình nghiên cứu chuyên sâu, liên tục và có định hướng rõ ràng cho thấy sự trưởng thành trong tư duy chiến lược của Trung tâm. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi của CoE: hình thành các nhóm nghiên cứu có khả năng sản sinh tri thức mới, tạo ra sản phẩm KH&CN và duy trì năng lực cạnh tranh trong môi trường khoa học ngày càng đòi hỏi tính hội nhập.

 

 

Trong hệ sinh thái nghiên cứu của Thành phố, khi các hạt nhân thuộc lĩnh vực vật liệu và công nghệ cao đã được hình thành, lĩnh vực công nghệ sinh học cũng cần những đầu tàu tương xứng để bảo đảm sự cân bằng và tính liên kết trong chiến lược phát triển KH&CN của TP.HCM. Hai nhóm nghiên cứu mạnh của HCMBIOTECH đăng ký CoE không chỉ thể hiện sự chủ động về mặt học thuật và tổ chức mà còn mở ra cơ hội để Trung tâm từng bước khẳng định vị thế trong mạng lưới R&D chiến lược của Thành phố. Nếu tận dụng tốt cơ chế CoE, Trung tâm hoàn toàn có thể tiến gần đến mục tiêu trở thành đơn vị nghiên cứu tiệm cận chuẩn quốc tế vào giai đoạn 2030 và trở thành một trong các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế mà Thành phố định hướng vào năm 2045./.