Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Gần đây, các nhà nghiên cứu tại Đại học Zurich cho biết liệu pháp cấy ghép tế bào gốc có thể giúp phục hồi các tổn thương do đột quỵ. Các tác động có lợi của liệu pháp này bao gồm việc tái tạo các tế bào thần kinh và phục hồi các chức năng vận động, giúp đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc điều trị các rối loạn não bộ.

Cứ bốn người trưởng thành lại có một người bị đột quỵ, và khoảng một nửa trong số đó sẽ để lại di chứng như liệt hoặc bất thường ngôn ngữ. Nguyên nhân là do xuất huyết não hoặc thiếu oxy làm chết các tế bào não và không có khả năng phục hồi. Cho đến nay vẫn chưa có liệu pháp nào có khả năng điều trị loại thương tổn này. “Đó là lý do tại sao việc theo đuổi các hướng tiếp cận trị liệu mới nhằm tái tạo não sau bệnh tật hoặc tai nạn là hết sức cần thiết”, Christian Tackenberg, Trưởng Bộ phận Khoa học thuộc Nhóm thoái hóa thần kinh tại Viện Y học tái tạo, Đại học Zurich, cho biết.

Các tế bào gốc thần kinh có tiềm năng tái tạo mô não, điều này đã được nhóm nghiên cứu do Tackenberg và nhà nghiên cứu sau tiến sĩ Rebecca Weber dẫn dắt chứng minh một cách thuyết phục trong hai nghiên cứu phối hợp với nhóm do Ruslan Rust, Đại học Nam California đứng đầu. “Các phát hiện của chúng tôi cho thấy rằng các tế bào gốc thần kinh không chỉ hình thành các tế bào thần kinh mới, mà còn kích thích các quá trình phục hồi khác nữa”, Tackenberg cho biết.

Các tế bào thần kinh mới từ các tế bào gốc

Nghiên cứu này sử dụng các tế bào gốc thần kinh người, và từ các tế bào này các loại tế bào khác của hệ thần kinh có thể được hình thành. Các tế bào gốc thần kinh có nguồn gốc từ các tế bào gốc đa năng cảm ứng – loại tế bào vốn có thể được sản xuất từ các tế bào sinh dưỡng người bình thường. Để phục vụ cho nghiên cứu của mình, các nhà khoa học đã gây ra một cơn đột quỵ vĩnh viễn ở chuột, với các đặc điểm rất tương đồng với các biểu hiện cơn đột quỵ ở người. Các con chuột này đã được biến đổi di truyền để chúng không đào thải các tế bào gốc người được cấy ghép vào.

Một tuần sau khi gây đột quỵ, nhóm nghiên cứu thực hiện cấy ghép các tế bào gốc vào vùng não bị tổn thương và tiến hành theo dõi các phát triển sau đó bằng cách sử dụng phương pháp chẩn đoán hình ảnh và phương pháp sinh hóa. Tackenberg cho biết: “Chúng tôi đã phát hiện ra rằng các tế bào gốc có thể sống sót trong suốt năm tuần theo dõi và hầu hết chúng được biến đổi thành các tế bào thần kinh, các tế bào thần kinh này thậm chí đã thật sự giao tiếp thông tin với các tế bào não đang hiện diện”.

Não tự tái tạo

Các nhà khoa học cũng phát hiện thêm các dấu ấn khác của quá trình tái tạo, bao gồm: sự hình thành các mạch máu mới, sự giảm thiểu các quá trình đáp ứng viêm và sự cải thiện tính toàn vẹn của hàng rào máu não. “Phân tích của chúng tôi vượt xa hơn phạm vi của các nghiên cứu khác, vốn chỉ tập trung vào các ảnh hưởng tức thời ngay sau quá trình cấy ghép”, Tackenberg giải thích. Thật đáng mừng là việc cấy ghép tế bào gốc ở chuột cũng giúp phục hồi các rối loạn vận động do đột quỵ gây ra. Bằng chứng cho điều này đã được đưa ra một phần thông qua việc phân tích dáng đi của chuột dưới sự hỗ trợ của AI.

Ứng dụng lâm sàng đang tiến gần hơn đến thực tế

Ngay từ khi thiết kế các nghiên cứu này, Tackenberg đã hướng đến khả năng ứng dụng lâm sàng ở người. Đó là lý do tại sao, các tế bào gốc được sản xuất ra mà không sử dụng các loại vật liệu có nguồn gốc từ động vật. Nhóm nghiên cứu tại Zurich đã phát triển một quy trình chuẩn xác cho mục đích đó khi hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc đa năng cảm ứng (Center for iPS Cell Research and Application – CiRA) tại Đại học Kyoto. Điều này đóng vai trò quan trọng đối với các ứng dụng trị liệu tiềm năng trên người. Một điểm đáng chú ý khác được phát hiện đó là việc cấy ghép các tế bào gốc cho hiệu quả tốt hơn khi được thực hiện không phải ngay sau cơn đột quỵ mà là một tuần sau đó, điều này đã được xác nhận trong nghiên cứu thứ hai. Trong bối cảnh lâm sàng, khoảng thời gian này có thể mang lại lợi thế rất lớn cho việc chuẩn bị và triển khai liệu pháp.

Mặc dù thu được các kết quả rất đáng khích lệ từ các nghiên cứu này, Tackenberg cảnh báo rằng vẫn còn các công việc khác phải được hoàn thành. “Chúng tôi cần giảm thiểu rủi ro xuống mức thấp nhất và đơn giản hóa việc ứng dụng tiềm năng trên người”, ông cho biết. Nhóm của Tackenberg, một lần nữa hợp tác với Ruslan Rust, hiện đang tiến hành thực hiện một loại hệ thống công tắc an toàn (safety switch) giúp ngăn chặn sự tăng sinh mất kiểm soát của các tế bào gốc trong não. Phương pháp đưa các tế bào gốc thông qua tiêm nội mạch (endovascular injection), vốn khả thi hơn nhiều so với ghép não, cũng đang được nghiên cứu. Các thử nghiệm lâm sàng ban đầu sử dụng các tế bào gốc cảm ứng để điều trị bệnh Parkinson ở người đã và đang được thực hiện tại Nhật Bản, Tackenberg cho biết. “Đột quỵ có thể là một trong số các bệnh tiếp theo mà việc thử nghiệm lâm sàng có thể trở thành hiện thực”.
 

Nguồn: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/09/250916221821.htm