Quan sát sự phát triển phôi của cá cầu vồng Parkinson (Melanotaenia parkinsoni).

Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Quan sát sự phát triển phôi của cá cầu vồng Parkinson (Melanotaenia parkinsoni).

Thứ tư - 04/06/2025 15:06

Một nghiên cứu mới gần đây của nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ sinh học Thành phố Hồ Chí Minh đã mô tả chi tiết quá trình phát triển phôi của cá cầu vồng Parkinson (Melanotaenia parkinsoni), loài cá cảnh phổ biến có nguồn gốc từ Papua New Guinea, trong điều kiện nuôi nhân tạo, nổi bật với màu sắc sặc sỡ và tập tính sinh hoạt thú vị (Allen, 1995; Kottelat, 2013). Hiện nay, thông tin về sự phát triển phôi của loài này hiện còn rất hạn chế. Trong khi đó, các loài cùng chi như Melanotaenia praecox (Radael & ctv., 2016) và Melanotaenia boesemani (Yamamoto & Kamler, 1999) đã được nghiên cứu chi tiết, cung cấp thông tin quan trọng về hình thái học phôi. Nghiên cứu này lần đầu tiên cung cấp thông tin đầy đủ và có hệ thống về các giai đoạn phát triển phôi của cá cầu vồng Parkinson trong điều kiện nuôi nhân tạo, những dữ liệu này là nền tảng quan trọng để so sánh và làm rõ sự tương đồng cũng như khác biệt giữa các loài trong chi.

Trứng cá thụ tinh có đường kính khoảng 1,2 mm, được ấp ở nhiệt độ 26–28°C. Quá trình phát triển được chia thành bốn giai đoạn: phân cắt, phôi vị, hình thành cơ quan và nở. Giai đoạn phân cắt diễn ra nhanh chóng, từ hợp tử đến phôi dâu trong vòng 6 giờ.

Hình 1: Đặc điểm hình thái phôi trong giai đoạn phân cắt của cá cầu vồng Parkinson

Tiếp theo, phôi vị hình thành sau 18 giờ với sự xuất hiện của đĩa phôi và lớp nội bì. Giai đoạn phôi vị của cá cầu vồng Parkinson bắt đầu bằng sự hình thành đĩa phôi ở cực động vật sau 18 h. Lá chắn phôi và vòng mầm có thể được quan sát rõ ràng, trong khi lớp phôi tiếp tục lan rộng xuống dưới (Hình 2A-C).

Giai đoạn hình thành cơ quan (34–130 giờ sau thụ tinh) ghi nhận sự phát triển của mắt, tim, các cung mang và bong bóng bơi. Cuối cùng, ấu trùng nở ra sau 140–164 giờ, dài khoảng 3 mm với nhịp tim trung bình 185–190 lần/phút

Hình 2: Đặc điểm hình thái phôi trong giai đoạn phôi vị của cá cầu vồng Parkinson.

Hình 3: Đặc điểm hình thái phôi trong giai đoạn hình thành cơ quan của cá cầu vồngParkinson.

Giai đoạn nở của cá cầu vồng Parkinson được đánh dấu bằng sự vận động của phôi. Vào cuối quá trình phân hóa vây ngực, phôi bắt đầu di chuyển vây với nhịp đập nhanh và đều đặn. Quá trình nở diễn ra khoảng 140 h, bắt đầu bằng sự phá vỡ lớp hạ bì (corium) một cách nhanh chóng.

Hình 4: Đặc điểm hình thái phôi trong giai đoạn nở của cá cầu vồng Parkinson.

Nghiên cứu đã cung cấp những dữ liệu hình thái học quan trọng, góp phần tối ưu hóa kỹ thuật nhân giống và hỗ trợ công tác bảo tồn giống cá cảnh có giá trị này. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh lý phát triển và công nghệ sinh sản nhân tạo trong cá cảnh hiện nay.

Tài Liệu Tham Khảo (References)
1. Allen, G. (1980). A Generic Classification of the Rainbowfishes (Family Melanotaeniidae).
Records of the Western Australian Museum, 8(3): 449-490.
2. Allen, G. 1995. Rainbowfishes: their identification, care, and breeding. Blacksburg, VA: Tetra.
3. Radael MC, Cardoso LD, de Andrade DR, Ferreira AV, da Cruz Mattos D, Vidal MV. Effect of temperature on embryonic development of Melanotaenia boesemani (Allen and Cross, 1982). Zygote. 2016 Apr;24(2):301-9.
4. Yamamoto, K., & Kamler, E. (1999). Effect of temperature on embryonic development of
Melanotaenia boesemani. Zygote, 7(2), 193-198.

Tác giả bài viết: Trần Ngọc Quốc Tường - P. CNSH Thủy sản