Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Vi khuẩn trong khoang miệng và trên bề mặt lưỡi có thể liên quan đến những thay đổi trong chức năng não theo thời gian dựa theo kết quả của một nghiên cứu mới. Nghiên cứu do Đại học Exeter chủ trì cho thấy một số loài vi khuẩn có mối liên hệ tích cực với khả năng ghi nhớ và chú ý, trong khi các loài khác lại có tương quan với nguy cơ cao hơn đối với bệnh Alzheimer.

Các nhà nghiên cứu xác định hai cơ chế khả dĩ mà qua đó hệ vi sinh vật miệng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thần kinh. Thứ nhất, một số vi khuẩn gây hại có thể xâm nhập vào hệ tuần hoàn, từ đó gây tổn thương lên mô não. Thứ hai, sự mất cân bằng giữa các vi khuẩn có lợi và có hại có thể làm suy giảm quá trình chuyển hóa nitrat (có nhiều trong chế độ ăn giàu rau xanh) thành nitric oxide — một phân tử tín hiệu thiết yếu cho sự truyền dẫn thần kinh và quá trình hình thành trí nhớ.

Những cá thể có số lượng lớn các loài vi khuẩn thuộc chi Neisseria và Haemophilus thể hiện năng lực ghi nhớ, chú ý và thực hiện phức tạp tốt hơn. Nhóm đối tượng này cũng có nồng độ nitrit cao hơn trong khoang miệng. Ngược lại, sự hiện diện ở mức cao của vi khuẩn Porphyromonas phổ biến hơn ở những cá thể có rối loạn trí nhớ. Bên cạnh đó, sự hiện diện của nhóm vi khuẩn Prevotella liên quan đến nồng độ nitrit thấp — yếu tố mà nhóm nghiên cứu dự đoán có thể phản ánh tình trạng sức khỏe não kém hơn — và thường gặp ở những người mang biến thể gen APOE4, vốn là yếu tố nguy cơ di truyền của bệnh Alzheimer.

Nghiên cứu được tài trợ bởi tổ chức Wellcome và một phần bởi Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NIHR), thông qua Trung tâm Nghiên cứu Y sinh Exeter. Kết quả mở ra triển vọng cho việc chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời. Tiến sĩ Joanna L’Heureux, tác giả chính thuộc Trường Y Đại học Exeter, nhận định:
“Phát hiện của chúng tôi cho thấy một số loài vi khuẩn có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe não bộ khi con người già đi. Điều này đặt ra tiềm năng tích hợp các xét nghiệm vi sinh trong khám nha khoa định kỳ nhằm đánh giá mức độ vi khuẩn và phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm nhận thức.”

Mặc dù sự suy giảm trí nhớ và chức năng nhận thức là hiện tượng phổ biến trong quá trình lão hóa bình thường, mức suy giảm vượt quá giới hạn kỳ vọng được định nghĩa là Suy giảm nhận thức nhẹ (Mild Cognitive Impairment - MCI). Ước tính khoảng 15% người cao tuổi rơi vào nhóm này, và đây được xem là yếu tố nguy cơ mạnh nhất dẫn đến chứng sa sút trí tuệ hoặc bệnh Alzheimer. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí PNAS Nexus, tuyển chọn 110 người tham gia trên 50 tuổi từ dự án nghiên cứu trực tuyến PROTECT, theo dõi sức khỏe não bộ của hơn 25.000 người trung niên tại Vương quốc Anh. Những người tham gia được phân thành hai nhóm: một nhóm không có biểu hiện suy giảm chức năng thần kinh, và nhóm còn lại có dấu hiệu suy giảm nhận thức nhẹ. Cả hai nhóm đều gửi mẫu nước súc miệng để phân tích thành phần hệ vi sinh vật miệng.

Giáo sư Anne Corbett, đồng tác giả tại Trường Y Đại học Exeter, cho biết:
“Tác động của nghiên cứu này là hết sức quan trọng. Nếu một số loài vi khuẩn góp phần bảo vệ chức năng não bộ trong khi các loài khác thúc đẩy sự suy giảm, thì việc điều chỉnh hệ vi sinh vật miệng — thông qua chế độ ăn, sử dụng men vi sinh, cải thiện vệ sinh răng miệng hoặc áp dụng liệu pháp chuyên biệt — có thể trở thành chiến lược hỗ trợ phòng ngừa chứng sa sút trí tuệ.”. Theo nghiên cứu “Hệ vi sinh vật miệng và các chỉ dấu nitric oxide ở người cao tuổi mắc suy giảm nhận thức nhẹ và mang biến thể gen APOE4”, được công bố trên tạp chí PNAS Nexus.

Sự hiện diện cao của P. intermedia trong miệng liên quan đến nguy cơ di truyền cao hơn đối với sa sút trí tuệ (mang gen APOE4) ở những người MCI chưa có chẩn đoán sa sút trí tuệ. Các can thiệp nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô-đun vi sinh vật Neisseria–Haemophilus và ức chế các mô-đun do Prevotella chiếm ưu thế có thể giúp làm chậm quá trình suy giảm nhận thức.
 

Để khám phá sâu hơn mối quan hệ giữa Prevotella, các chỉ dấu sinh học nitric oxide (NO), hiệu suất nhận thức và tình trạng gen APOE, xây dựng một mạng lưới tương quan Spearman sử dụng mô-đun WGCNA ME3. Trong nhóm người mang gen APOE4, Prevotella melaninogenica có tương quan dương với trí nhớ làm việc được đánh giá qua bài kiểm tra Self-ordered Search (rs = 0,58, P = 0,03), trong khi Prevotella jejuni có tương quan âm với bài kiểm tra Paired Associates Learning, cũng đánh giá trí nhớ làm việc (rs = −0,56, P = 0,04; Hình A). Ở nhóm không mang gen APOE4, nồng độ nitrat (rs = −0,73, P = 0,007) và nitrit (rs = −0,64, P = 0,04) trong nước súc miệng có tương quan âm với P. intermedia (Hình B).
Tham khảo Tạp chí:

1. Joanna E L’Heureux, Anne Corbett, Clive Ballard, David Vauzour, Byron Creese, Paul G Winyard, Andrew M Jones, Anni Vanhatalo. Oral microbiome and nitric oxide biomarkers in older people with mild cognitive impairment and APOE4 genotype. PNAS Nexus, 2025; 4 (1) DOI: 10.1093/pnasnexus/pgae543

University of Exeter. "Mouth bacteria may hold insight into your future brain function." ScienceDaily. ScienceDaily, 5 February 2025. <www.sciencedaily.com/releases/2025/02/250205131556.htm>.