Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

1. Khái niệm postbiotics
Trong những năm gần đây, postbiotics nổi lên như một hướng tiếp cận mới trong lĩnh vực vi sinh vật đường ruột và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Postbiotics được hiểu là các hợp chất sinh học có hoạt tính được hình thành trong quá trình vi khuẩn có lợi (probiotics) chuyển hóa cơ chất, đặc biệt là các thành phần dinh dưỡng trong đường tiêu hóa.
Các hợp chất này bao gồm nhiều nhóm khác nhau như acid béo chuỗi ngắn (SCFAs, điển hình là butyrate), enzyme, peptide, cũng như các thành phần cấu trúc của tế bào vi khuẩn. Khác với probiotics là các vi sinh vật sống, postbiotics không chứa tế bào sống nhưng vẫn duy trì được các hoạt tính sinh học có lợi cho cơ thể.
Theo định nghĩa khoa học, postbiotics bao gồm vi sinh vật đã bất hoạt hoặc các thành phần có nguồn gốc từ chúng, mang lại lợi ích sinh lý cho vật chủ.
2. Lợi ích sinh học tiềm năng
Các nghiên cứu gần đây cho thấy postbiotics có phổ tác động rộng, liên quan đến nhiều cơ chế sinh học quan trọng:
Trước hết, trong lĩnh vực tiêu hóa, postbiotics đã được ghi nhận có khả năng hỗ trợ phòng ngừa và rút ngắn thời gian tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ em, bao gồm cả tiêu chảy liên quan đến sử dụng kháng sinh. Một số nghiên cứu trên người trưởng thành cũng cho thấy hiệu quả tương đương hoặc trong một số trường hợp vượt trội so với probiotics.
Đối với hội chứng ruột kích thích (IBS), postbiotics có thể góp phần cải thiện triệu chứng như đầy hơi, đau bụng và rối loạn nhu động ruột, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người bệnh.
Ở góc độ miễn dịch, các bằng chứng bước đầu cho thấy postbiotics có khả năng điều hòa đáp ứng viêm, hỗ trợ cải thiện các tình trạng dị ứng như viêm da cơ địa, với hiệu quả ghi nhận sau khoảng 8 -12 tuần sử dụng.
Ngoài ra, một số hợp chất điển hình như butyrate được chứng minh có vai trò trong điều hòa chuyển hóa năng lượng, góp phần kiểm soát cảm giác thèm ăn và hỗ trợ quản lý cân nặng.
Trong lĩnh vực tim mạch, các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy postbiotics có thể tham gia điều hòa huyết áp và ảnh hưởng đến biểu hiện gen liên quan đến chuyển hóa lipid và cholesterol.
Bên cạnh đó, postbiotics còn được ghi nhận có tiềm năng trong điều hòa đường huyết thông qua cải thiện chuyển hóa glucose. Một số nghiên cứu in vitro và trên động vật cũng cho thấy khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, đặc biệt ở đại tràng và dạ dày, mặc dù cần thêm bằng chứng lâm sàng để khẳng định.
Một ưu điểm đáng chú ý của postbiotics là khả năng dung nạp tốt hơn so với probiotics, do không chứa vi sinh vật sống, từ đó giảm nguy cơ tác dụng phụ liên quan đến nhiễm khuẩn cơ hội.
3. Độ an toàn và các hạn chế
Nhìn chung, postbiotics được đánh giá là an toàn và dung nạp tốt ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi sử dụng thông qua thực phẩm lên men hoặc các chế phẩm liên quan đến probiotics, một số trường hợp có thể gặp triệu chứng nhẹ như đầy hơi hoặc khó chịu tiêu hóa.
Một số nhóm đối tượng cần thận trọng khi sử dụng, bao gồm người suy giảm miễn dịch, bệnh nhân sau phẫu thuật, người mắc bệnh tim cấu trúc hoặc bệnh lý đường tiêu hóa, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. Việc tham khảo ý kiến chuyên môn y tế trước khi sử dụng là cần thiết.
Về mặt khoa học, nghiên cứu về postbiotics vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Phần lớn bằng chứng hiện nay đến từ nghiên cứu in vitro hoặc trên mô hình động vật, trong khi các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu để làm rõ cơ chế tác động và hiệu quả thực tế.
4. Định hướng tăng cường postbiotics
Mặc dù postbiotics chưa phổ biến rộng rãi như prebiotics và probiotics, việc gia tăng các hợp chất này trong cơ thể có thể đạt được thông qua chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Cụ thể, việc tiêu thụ thực phẩm giàu probiotics (như sữa chua, kefir, thực phẩm lên men) kết hợp với thực phẩm giàu prebiotics (chất xơ hòa tan) sẽ thúc đẩy hệ vi sinh đường ruột sản sinh postbiotics một cách tự nhiên.
Ngoài ra, một số sản phẩm bổ sung trên thị trường hiện nay đã cung cấp trực tiếp postbiotics dưới các dạng như sodium butyrate, calcium butyrate hoặc các chế phẩm lên men từ nấm men.
5. Hướng tiếp cận
Postbiotics đại diện cho một hướng tiếp cận mới, tập trung vào các “sản phẩm đầu ra” có hoạt tính sinh học của hệ vi sinh vật đường ruột, thay vì chỉ bổ sung vi sinh vật sống. Với các lợi ích tiềm năng liên quan đến tiêu hóa, miễn dịch và chuyển hóa, postbiotics được xem là ứng viên quan trọng trong phát triển thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các giải pháp hỗ trợ sức khỏe.
Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng này thành ứng dụng thực tiễn, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn nhằm xác định rõ hiệu quả, liều lượng và đối tượng sử dụng phù hợp.

Nguồn: https://www.healthline.com/nutrition/postbiotics#health-benefits